Skróty w krzyżówkach – co oznaczają pot., daw., med., mit. i inne?
Pot., daw., med., mit., reg. – krótkie oznaczenia przy określeniach potrafią całkowicie zmienić sposób szukania odpowiedzi. Sprawdź, co znaczą najczęściej spotykane skróty w krzyżówkach.
Przy wielu określeniach krzyżówkowych pojawiają się krótkie oznaczenia: pot., daw., med., mit., reg. czy przen.. Nie są częścią szukanego hasła. To dodatkowa podpowiedź, która mówi, jakiego rodzaju odpowiedzi należy szukać.
Taki skrót może wskazywać styl języka, epokę, dziedzinę wiedzy, pochodzenie geograficzne albo sposób użycia słowa. Jeśli go zignorujemy, możemy szukać odpowiedzi w zupełnie niewłaściwym kierunku.
Skrót przy określeniu to dodatkowa podpowiedź
W słownikach takie oznaczenia nazywa się często kwalifikatorami. Informują, w jakim zakresie używane jest dane słowo. W krzyżówce działają podobnie: zawężają pole poszukiwań.
Jeżeli przy określeniu widzimy pot., warto myśleć o słowie używanym w codziennej, nieformalnej polszczyźnie. med. kieruje nas w stronę medycyny, mit. – mitologii, a amer. podpowiada związek ze Stanami Zjednoczonymi lub odmianą amerykańską.
Daw., przest. i arch. – podobne, ale nie identyczne
Szczególnie łatwo pomylić oznaczenia dotyczące wieku słowa. daw. wskazuje słowo dawne, które wyszło z normalnego użycia lub pojawia się dziś głównie przy opisywaniu minionych epok. przest. oznacza słowo przestarzałe – nadal zrozumiałe, ale używane współcześnie rzadko. arch. kieruje natomiast w stronę archaizmu lub formy archaicznej.
Skróty dotyczące stylu i sposobu użycia słowa
Ta grupa podpowiada przede wszystkim, jakiego rodzaju słownictwa szukać. Może chodzić o język potoczny, regionalny, środowiskowy, żartobliwy albo przenośne znaczenie wyrazu.
| Skrót | Znaczenie |
|---|---|
| arch. | archaiczny, archaizm |
| daw. | dawny, dawniej |
| gw. | gwarowy, gwarowo |
| książk. | książkowy |
| lekcew. | lekceważąco |
| lud. | ludowy |
| obraź. | obraźliwie |
| pejor. | pejoratywnie |
| pieszcz. | pieszczotliwie |
| poet. | poetycko, poetycki |
| pogard. | pogardliwie |
| posp. | pospolicie, pospolity |
| pot. | potocznie, potoczny |
| przen. | przenośnie, w znaczeniu przenośnym |
| przest. | przestarzały, przestarzale |
| reg. | regionalny, regionalizm |
| rub. | rubasznie |
| rzad. | rzadki, rzadko używany |
| slang. | slangowy |
| środ. | środowiskowy, używany w określonym środowisku |
| wulg. | wulgarny, wulgarnie |
| zdr. | zdrobnienie, zdrobniały |
| zgrub. | zgrubienie, zgrubiały |
| żarg. | żargonowy |
| żart. | żartobliwie, żartobliwy |
Skróty dziedzin i specjalności
Bardzo wiele skrótów wskazuje dziedzinę, z której pochodzi odpowiedź. To cenna informacja, ponieważ ten sam wyraz lub podobne określenie może mieć zupełnie inne znaczenie w medycynie, matematyce, filmie, sporcie czy łowiectwie.
| Skrót | Znaczenie |
|---|---|
| anat. | anatomia, anatomiczny |
| archeol. | archeologia, archeologiczny |
| archit. | architektura, architektoniczny |
| astr. | astronomia, astronomiczny |
| biol. | biologia, biologiczny |
| bot. | botanika, botaniczny |
| chem. | chemia, chemiczny |
| ekon. | ekonomia, ekonomiczny |
| farm. | farmacja, farmaceutyczny |
| film. | film, filmowy |
| filoz. | filozofia, filozoficzny |
| fiz. | fizyka, fizyczny |
| geogr. | geografia, geograficzny |
| hist. | historia, historyczny |
| jęz. | językoznawstwo, językowy |
| lit. | literatura, literacki |
| lotn. | lotnictwo, lotniczy |
| łow. | łowiectwo, łowiecki |
| mat. | matematyka, matematyczny |
| med. | medycyna, medyczny |
| mit. | mitologia, mitologiczny |
| muz. | muzyka, muzyczny |
| praw. | prawo, prawniczy |
| rel. | religia, religijny, religioznawstwo |
| reż. | reżyser lub reżyseria – zależnie od konstrukcji określenia |
| roln. | rolnictwo, rolniczy |
| sport. | sport, sportowy |
| szt. | sztuka – jeśli z kontekstu wynika dziedzina |
| teatr. | teatr, teatralny |
| tech. | technika, techniczny |
| techn. | technika, techniczny |
| wojsk. | wojsko, wojskowy |
| żegl. | żeglarstwo, żeglarski |
| zool. | zoologia, zoologiczny |
Skróty krajów, języków i pochodzenia
Oznaczenie narodowości albo języka często sygnalizuje obce słowo, nazwę własną, tytuł, nazwisko, odpowiednik polskiego pojęcia albo pochodzenie osoby czy przedmiotu.
| Skrót | Znaczenie |
|---|---|
| amer. | amerykański |
| ang. | angielski |
| arab. | arabski |
| austr. | austriacki |
| bryt. | brytyjski |
| chin. | chiński |
| czes. | czeski |
| duń. | duński |
| fr. | francuski |
| gr. | grecki |
| hiszp. | hiszpański |
| hol. | holenderski |
| jap. | japoński |
| łac. | łaciński |
| niem. | niemiecki |
| norw. | norweski |
| portug. | portugalski |
| ros. | rosyjski |
| rum. | rumuński |
| skand. | skandynawski |
| słowac. | słowacki |
| szwedz. | szwedzki |
| tur. | turecki |
| ukr. | ukraiński |
| węg. | węgierski |
| wł. | włoski – jeśli kontekst wskazuje język, kraj lub pochodzenie |
Skróty gramatyczne
Rzadziej spotykamy oznaczenia gramatyczne. Gdy się pojawiają, potrafią bardzo mocno zawęzić odpowiedź, bo mówią wprost, jakiej części mowy albo formy gramatycznej należy szukać.
| Skrót | Znaczenie |
|---|---|
| czas. | czasownik |
| lm | liczba mnoga |
| lp | liczba pojedyncza |
| m. | rodzaj męski |
| n. | rodzaj nijaki |
| przyim. | przyimek |
| przym. | przymiotnik |
| przysł. | przysłówek |
| rzecz. | rzeczownik |
| spójn. | spójnik |
| zaim. | zaimek |
| ż. | rodzaj żeński |
Inne krótkie oznaczenia spotykane w określeniach
Nie każdy skrót jest kwalifikatorem słownikowym. Czasem autor po prostu skraca zwykłe słowo, aby określenie zajmowało mniej miejsca. W takich przypadkach najważniejszy jest kontekst.
| Skrót | Znaczenie |
|---|---|
| b. | najczęściej: były, była lub byłe; w innych kontekstach może znaczyć także „bardzo” |
| im. | imienia |
| n.e. | naszej ery |
| ok. | około |
| p.n.e. | przed naszą erą |
| r. | rok |
| św. | święty |
| w. | wiek |
Uwaga na skróty, które mają więcej niż jedno znaczenie
Niektórych oznaczeń nie da się rozwinąć poprawnie bez przeczytania całego określenia. b. może oznaczać „były”, „była” lub „byłe”, ale w innym zdaniu może być skrótem od „bardzo”. wł. często oznacza „włoski”, lecz poza takim kontekstem może mieć inne rozwinięcie. reż. może odnosić się do reżysera albo reżyserii.
Dlatego skrótu nie należy odczytywać w oderwaniu od reszty pytania. Najpierw ustalamy jego najbardziej prawdopodobne znaczenie, a następnie sprawdzamy, czy pasuje ono do całego określenia i liczby liter.
Jak wykorzystać skrót podczas rozwiązywania krzyżówki?
- najpierw rozwiń skrót i ustal, jaką informację przekazuje
- potraktuj go jako filtr: styl języka, dziedzina, pochodzenie albo forma gramatyczna
- dopiero potem analizuj właściwą treść określenia
- połącz tę informację z liczbą kratek i znanymi literami
- jeśli skrót jest wieloznaczny, sprawdź kilka możliwych rozwinięć w kontekście całego pytania
Dzięki temu nawet bardzo krótkie oznaczenie może wyeliminować dziesiątki niepasujących odpowiedzi. W praktyce pot., daw. czy med. bywają równie ważną częścią wskazówki jak samo określenie.
Dlaczego w Krzyżówkomanii rozwijamy skróty?
W bazie Krzyżówkomanii staramy się zapisywać określenia w możliwie czytelnej i pełnej postaci. Dlatego przy porządkowaniu danych skróty takie jak pot., daw. czy med. mogą być rozwijane do pełnych form. Użytkownik nie powinien znać słownikowego skrótu, aby zrozumieć sens określenia.
Sam skrót nadal warto jednak znać, ponieważ w drukowanych krzyżówkach i innych źródłach takie oznaczenia są bardzo wygodne i zajmują mało miejsca.
Lista nie jest zamknięta
Nie istnieje jeden obowiązujący zestaw wszystkich skrótów, których może użyć autor krzyżówki. W różnych wydawnictwach można spotkać odmienne formy tego samego oznaczenia, skróty rzadkich dziedzin albo skrócenia tworzone na potrzeby konkretnego pytania.
Powyższy wykaz obejmuje szeroki zestaw najczęściej przydatnych oznaczeń. Będziemy go rozwijać, gdy pojawią się kolejne skróty warte wyjaśnienia. Jeśli trafisz na oznaczenie, którego tutaj nie ma, najważniejszą wskazówką pozostaje jego kontekst.
Mały skrót może być dużą podpowiedzią
Przy rozwiązywaniu krzyżówki łatwo skupić się wyłącznie na głównych słowach określenia i pominąć kilka liter zapisanych obok. Tymczasem właśnie one często mówią, gdzie szukać rozwiązania.
Warto więc traktować skróty tak samo jak liczbę kratek czy znane litery: jako dodatkowe ograniczenie, które prowadzi do właściwego hasła. Im szybciej nauczymy się je rozpoznawać, tym łatwiejsze stanie się rozwiązywanie nawet trudniejszych krzyżówek.